https://peda.net/id/7a67e52662c 2016-08-22T13:26:53+03:00 https://peda.net/:static/535/peda.net.logo.bg.svg <div class="license">Tämän sivun lisenssi <a rel="license" href="https://peda.net/info">Peda.net-yleislisenssi</a></div> https://peda.net/id/c54d795e685 2016-08-22T14:24:56+03:00 <b>1. Loga deavstta jurdagiin.</b><br/> <b>2. Čále dekstii buoridanevttohusaid ja gažaldagaid. Sáhtát giddet fuomášumi čuovvovaš áššiide:</b><br/> <br/> sisdoallu<br/> -Leago deaksta ipmirdahtti?<br/> -Sierranitgo deháleamos áššit deavsttas čielgasit?<br/> -Bissugo čálus fáttás?<br/> -Leatgo deavsttas beroštahtti dieđut ja oaivilat?<br/> -Leatgo deavsttas ovdamearkkat ja iežas vásáhusat?<br/> <br/> ráhkadus<br/> -Sohpetgo bajilčálus, álggaheapmi ja loahpaheapmi deksti?<br/> -Leatgo bihttájuogut rivttes sajis?<br/> -Soahpágo áššiid gieđahallanortnet deasktašládjii?<br/> <br/> giella ja stiila<br/> -Leatgo buot cealkagat ipmirdahttit?<br/> -Leatgo cealkagiid guhkkodagat buorit?<br/> -Laktásitgo cealkagat nuppiideaset nu ahte jurdda ii boatkan?<br/> -Sohpetgo deavstta stiila ja sátneválljen deakstašládjii?<br/> -Leago ovttaskas sánit čállojuvvon riekta?<br/> -Leatgo gaskamearkkat riekta?<br/> <br/> <b>3. Mana máhcahagat čađa ovttas čálliin.</b> 2016-08-22T13:54:16+03:00 https://peda.net/id/bb88c9d8685 2016-08-22T14:33:11+03:00 Áigeortnet<br/> <br/> Áigeortnet geavahuvvo deavsttain, mat gieđahallet soames ášši ovdáneami dehe gárggiideami<br/> <br/> Dehálašvuođa otnet<br/> <br/> Dehálašvuođa ortnet soahpá deavsttaide, mat muitalit dehálašvuođa geažil sierraárvosaš áššiin. Dábálaččat deaksta ovdána deháleamos áššiin dakkáriidda, mat eat leat nu dehálaččat. Dehálašvuođaortnet sáhttá ovdánit maiddái buoremusortnega mielde.<br/> <br/> Fáddábiireortnet<br/> <br/> Fáddábiireortnet soahpá deavsttaide, mat gieđahallet máŋggaid ovttaárvosaš áššiid dehe mat gieđahallet muhtun ollislašvuođa oassi hávális.<br/> <br/> Veardádallanortnet<br/> <br/> Veardádallanortnega galgá válljet, jus deaksta veardádallá áššiid gaskaneaset. Čálli sáhttá álggos gieđahallat nuppi ášši ollásit ja de sirdásit nuppi ášši gieđahallamii. Ovttaládje son sáhttá gieđahallat áššiid balddalágaid.<br/> <br/> Čuolmmačoavdinortdnet<br/> <br/> Čuolmmačoavdinortnet soahpá deavsttaide, mat suokkardallet juoga ášši. Álggos muitaluvvo čuolmmas ja dan čuovvumušain. Loahpas addit evttohusaid, mot sáhttá čoavdit čuolmma. 2016-08-22T14:22:38+03:00 https://peda.net/id/b5089d866a9 2016-08-25T10:58:28+03:00 <em>a) Čujuhuvvo seammá áššái eará sániiguin</em><br/> <b>Máhtte Bierdná</b> lea fuobmán mot oahpahit juoigama skuvllas. Dál <b>dat 28-jahkásaš luohtečeahppi</b> lea ovtta bivnnut sámi nuoraid gaskkas go Robbe Suomas.<br/> <br/> <br/> <br/> <em>á) Sánit ja cealkagat láktojuvvojit nuppiid nuppiide.</em><br/> Beaivebiebmu<b> sihke</b> eahketborramuš<b> ja</b> iđitborramuš leat ovtta dehálaččat leaš dasto luopmu dehe barggus sáhka.<br/> <br/> <br/> <em>b) Čujuhuvvojit sivva-čuovvumuš -oktavuođat</em><br/> Njálmmálaš árbi ii leat gávdnomis šat, <b>go</b> vuoras olbmot leat guođdán dán máilmmi ja <b>dannego</b> nuorat buolva ii leat ovdal fuobmán doložiid birra jearahallat.<br/> <br/> <em>c) Čujuhuvvo áigeortnet. </em><br/> <b> Álggos</b> olbmot galge evahkkoi, <b>de</b> álggii Sámi soahti ja easkka evahkkomátkki <b>maŋŋel</b> olbmuin leat lohpi máhccat Davvi-Supmii.<br/> <br/> <em>č) Veardádallat <span>vuostegežiid</span> ja čujuhit daidda</em><br/> Norggas lea olu buoret dilli sámi girječalliin go Suomas. Norgga stáhta ruhtada sámi kulruvrra 62% eanet go Suomas dahket. 2016-08-25T10:58:28+03:00 https://peda.net/id/47a7528862d 2016-08-22T14:09:45+03:00 Máŋgii čállima oktavuođas lea sáhka proseassas, mii dárkkuha ahte deavstta čállimis leat iešguđet muttut. Ieš deavstta čállin lea čállinproseassa oinnoleamos muddu. Máŋgii čálli ferte čállima lassin ohcat dieđu ja gávdnat ideaid čállinbargui.<br/> <br/> Čálli viggamuš lea, ahte su deaksta šaddá nu beroštahtti go vejolaš. Son fuolaha, ahte deavsttas lea sáhka fáttá birra gitta álggus loahpa rádjái. Deaksta galgá maid ráhkadusa ja giela dáfus leat logahahtti ja ipmirdahtti. Čálli galgá ovttastahttit gieđahallon áššiid nuppiideaset lunddolaččat ja válljet heivvoleamos deakstastiilla ja -šlája.<br/> <br/> Hárve čálli oažžu goit guhkit deavstta válmmasin ovttamáno, iige dasa gánnat oba viggatge. Deavstta hábmen dehe deavstta buorideapmi sierra vugiiguin lea čállinproseassa guovddášbargu.<br/> <br/> MÁHCAHAT VEAHKEHA BUORIDEAMIS<br/> <br/> Dehálaš deavsttas galgá bivdit máhcahaga vai dan sáhttá buoridit. Dábálaččat máhcahaga addi fuobmá dakkár beliid čállosis, maid čálli ii leat oba fuobmánge. Máŋgii vuosttas máhcahat veahkeha dalle go vuosttaš veršuvdna deavsttas lea čállon. Nuppe dáfus lea ávkkálaš humadit deavsttas miehtá čállinproseassa. Ovdamearkka dihte ideamuttus sáhttá ságastallat das, mas sáhtálii čállit.<br/> <br/> Máhcahaga addi bargun lea lohkat kommenterejeaddji deavstta fuolalaččat ja giddet fuomašumi dasa, man sáhtálii vel hábmet. Muhtumin čálli bivdá máhcahaga dihto fáttás. Jus čálli lea eahpesihkar deavstta ráhkadusas ja beroštahttivuođas, de galgá máhcahat čuohcat daidda beliide iige čiekŋudit ovdamearkka dihte riektačállimii.<br/> <br/> Máhcahaga addi čállá fiilla dehe čállosa marginálii gažaldagaid eahpečielga áššiid buohta. Mearkkašumit veahkehit čálli fuobmát, mat áššit gáibidit vel aiddostahttima (tarkennus) dehe ovdamearkkaid. Máhcahaga addi galgá maid merket daid beliid mat leat earenoamáš buorit. Ná čálli diehtá mas son lea lihkostuvvan.<br/> <br/> Máhcahat galgá lea aiddolaš. Čálli ii ávkášuva almmolaš kommenttain dego mat <em>oalle buorre</em> dehe <em>miellagiddevaš fáddá</em>. Ávkkálaš máhcahat čuohcá dihto oassái deavsttas ja sisttisdoallá mielas divvunevttohusa.<br/> <br/> Deavstta loahppa orru gaskan. Gánnahivččii vel čállit loahpahusbihtá, masa čohkket váldoáššiid.<br/> <br/> Vaikko máhcahaga addin sáhttá váldit áiggi, de čálli ávkášuvvá das. Go oahppa gávdnat nuppi deavsttas erenoamáš beroštahtti, láittas dehe eahpelogalaš áššiid, de oahppá iešnai čállit buorebut.<br/> <br/> <br/> <br/> <br/> s. 13 Särmä 9 2016-08-15T13:59:04+03:00 https://peda.net/id/d259bbaa685 2016-08-25T09:37:22+03:00 Čálli pláne álggos deavsttas sisdoalu ja mearridan dan maŋŋel áššiid ovdanbuktinortnega dehe <b>ráhkadusa</b>. Go deavstta ráhkadus lea čielggas, de lohkki lea álki čuovvut deavstta jurdaga čađa deavstta.<br/> <br/> Sierra deakstašlájaide soahpá sierralágan ráhkadus. Ovdamearkka dihte láibunrávvagiin áššit ovdanbuktojuvvojit áigeortnegis dehe dan ortnegis go bargu galgá dahkkojuvvot. Ođđasis fas dehálašvuođaortnet, nappo deaksta álgá deháleamos áššis ja ovdána dasa, mii ii leat nu dehálaš. Muhtumin sierra ráhkadusčovdosiid sáhttá ovttastahttit deavstta siste. 2016-08-22T14:16:07+03:00 https://peda.net/id/1eb69a9c6a9 2016-08-25T10:39:56+03:00 Lea váttis ipmirdit deavstta, jus dat čohkiida luovos cealkagiin. Dalle lohkki ferte dievasmahttit deavstta guoros sajiid:<br/> Min bearaš geavaha olu lotnašuvvan diŋggaid. Ruskabáikki bázáhus šaddá geažos<br/> áigge. Mii buvttadit bázáhusaid unnit go ránjámet.<br/> <br/> Lohkki beales lea álkit jus cealkagat leat láktojuvvon guhtet guimmiideasetguin:<br/> <br/> Vaikko bearašeamet geavahage olu lotnašuvvan diŋggai, de <b>liikká</b> ruskabáikki bázáhusat šaddet geažos áigge. <b>Nuppe dáfus</b> buvttadit <b>goit</b> bázáhusaid unnit go ránjámet.<br/> <br/> Čanusvuohta mearkkaša dan, ahte deavstta sánit, cealkagat ja bihtát láktojuvvojit guhtet guimmideasetguin. Čanusvuohta duddjojuvvo čanussániiguin, maiguin sáhttá čujuhit sivva-čuovvumušgaskavuođaid dehe dáhpáhusaid áigeortnega.<br/> <br/> Čálli gánnaha geahččalit geavahit máŋggabealalaččat čanustanvugiid. Ovdamearkka dihte áššiid láktin nuppiide nu, ahte geavaha sátnebáraid <b>ja dasto</b> dehe <b>dan maŋŋel</b> lea lohkki geahččanguovllus láittas. 2016-08-25T10:39:56+03:00